Bilimsel gelişmeler, insan yaşamına eklenen yeni imkanlar olmaktan çıkarak yaşamın koşullarını, olanaklarını ve standartlarını belirleyen temel unsurlar arasında yer alıyor. Bilimsel bilgi ve onun uygulamaları, insanın maddi ve manevi varlığını geliştirme imkanlarını genişletirken bu imkanlara erişimin koşulları ve dağılımı da temel haklar bakımından yeni sorular doğuruyor. Bilimsel ilerlemenin insan yaşamındaki belirleyici rolü, bu ilerlemeden yararlanmayı yalnızca bilim politikalarının konusu olarak değil, anayasal güvenceler ve devletin sorumlulukları çerçevesinde ele almayı gerektiriyor. Bu çerçevede, devletin temel amaç ve görevlerini insanın gelişmesi için gerekli şartları hazırlamak ve temel hakların önündeki engelleri kaldırmakla ilişkilendiren anayasal yaklaşımın bilimsel ilerleme karşısında ne ifade ettiği sorusu önem kazanıyor. Bu kitap, bilimsel ilerlemeden yararlanmayı bir temel hak olarak inşa ediyor; hakkın normatif temellerini, kapsamını ve bileşenlerini ortaya koyarken bilimsel imkanların hangi koşullarda devlet için anayasal yükümlülüklere dönüştüğünü inceliyor. Devletin bilimsel gelişmeleri izleme, öngörme ve bunlara uyum sağlama sorumluluklarından erişim ve eşitliğin güvence altına alınmasına, bilimsel bilginin kamusal karar alma süreçlerindeki rolünden hakkın sınırlarına ve yargısal denetime uzanan bir çerçeve geliştiriyor. Böylece bilimsel ilerlemenin yaşamın olanaklarını ve standartlarını belirlediği bir dünyada, bu ilerlemeden yararlanmanın anayasal güvencelerini araştırırken Anayasa'nın insanın gelişmesine ilişkin amacı ile devletin somut yükümlülükleri arasındaki ilişkiyi de tartışmaya açıyor.(ARKA KAPAKTAN)

 

İÇİNDEKİLER

 

GİRİŞ
BİRİNCİ KISIM
Bilimsel İlerlemeden Yararlanmanın Anayasal Hak Olarak İnşası

 

BİRİNCİ BÖLÜM
HAKKIN KORUMA NESNESİ
I. BİLİMSEL İLERLEMENİN KAVRANMASI
A. Bilimsel İlerlemenin İnsan Hayatına Ulaşma Tarihi
B. Bilim, Bilimsel Bilgi, İlerleme, Uygulama, Ürün, Yarar ve Risk
II. YARARIN İŞLEVLERİ VE GERÇEKLEŞME ALANLARI
A. Yararın Gerçekleşme Alanları
B. Yararın Kurumsal Aracılanması

 

İKİNCİ BÖLÜM
HAKKIN NORMATİF OLUŞUMU
I. ÜÇ AYRI KONUM VE ORTAKLIK İDDİALARI
A. Bilim Hakkı Adı Altında Toplanan Üç Ayrı Konum
B. Ortak İyi, Kamusal Mal, Müşterek ve İnsanlığın Ortak Mirası
II. BİLDİRGE'DEN SÖZLEŞME'NİN 15. MADDESİNE VE GENEL YORUM NO. 25'E
A. Metnin Oluşumu
B. Genel Yorum No. 25 ve Öğretinin Gelişimi

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
ANAYASAL KAYNAK MİMARİSİ
I. İÇ HUKUK KAYNAKLARI
A. Maddi, Kurucu, Amaçsal ve Kurumsal Dayanaklar
B. Hükümlerin İşleyişi ve Yorumla İnşa
II. ULUSLARARASI BAĞLANTI
A. Bağlantı ve Uygulanma Normları ile Türk Hukukunda Yürürlük
B. Genel Yorum No. 25'in Hukuki Ağırlığı

 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
BİLEŞİKLİK, BİLEŞENLER VE RAKİP MODELLER
I. TANIM, ÖLÇÜTLER VE BİLEŞEN HARİTASI
A. Bileşik Temel Hak Tanımı ve Ölçütleri
B. Bileşenler, Hak Sahipleri ve Muhataplar
II. RAKİP NİTELEMELER VE RAKİP MODELLER
A. Rakip Nitelemelerin Sınanması
B. Çekirdek Hak Modeliyle Karşılaştırma

 

İKİNCİ KISIM
Bileşik Hakkın Dinamik Yükümlülük ve Denetim Rejimi

 

BİRİNCİ BÖLÜM
YÜKÜMLÜLÜĞÜN DOĞUŞU VE YÜKÜMLÜNÜN BELİRLENMESİ
I. BİLİMSEL İMKANDAN ANAYASAL YÜKÜMLÜLÜĞE GEÇİŞ EŞİĞİ
A. Eşiğin Unsurları
B. Eşiğin Sınırları ve İşletilmesi
II. YÜKÜMLÜNÜN BELİRLENMESİ VE YÜKÜMLÜLÜK TİPOLOJİSİ
A. Kurumsal İsnat, Yükümlülük Tipolojisi ve Geliştirme Ödevi
B. Alanlara Göre Devletin Ödevleri

 

İKİNCİ BÖLÜM
EPİSTEMİK YÜKÜMLÜLÜKLER, ERİŞİM VE KAYNAK REJİMİ
I. EPİSTEMİK İZLEME, ÖNGÖRÜ, UYARLAMA VE GEREKÇELENDİRME
A. İzleme ve Öngörü
B. Uyarlama ve Gerekçelendirme
II. ERİŞİM, EŞİTLİK VE KAYNAK REJİMİ
A. Erişim, Eşitlik, Önceliklendirme ve Özel Aktörler
B. Kamusal Nitelik, Asgari Çekirdek ve Anayasa'nın 65. maddesi

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
BİLİMSEL BİLGİNİN KAMUSAL KARARA TAŞINMASI VE MODELİN SINANMASI
I. BİLİMSEL KANITA DUYARLI KAMUSAL KARAR ALMA VE DEMOKRASİ
A. Epistemik Usul, Katılım ve Kurumsal Araçlar
B. Hak ile Demokrasi Arasındaki Karşılıklı Bağ
II. MODELİN İŞLEVLER VE TEKNOLOJİLER ÜZERİNDE SINANMASI
A. Bilimsel ve Teknik Gelişmenin Anayasal İşlevlere Yansıması
B. Modelin Yeni Teknolojilerde Sınanması

 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
SINIRLAMA, YARGISAL DENETİM VE İŞLEM SIRASI
I. SINIRLAMA REJİMİ VE BİLEŞENLER ARASI ÇATIŞMALAR
A. Sınırlama Rejimi ve Öze Dokunma Yasağı
B. Çatışma Halleri
II. YARGISAL DENETİM VE İŞLEM SIRASI
A. Yargı Yolları, İspat, İhlal Tipolojisi ve Giderim
B. Hakkın Uygulanmasında İnceleme Sırası
SONUÇ

 

KAYNAKÇA