Veri koruma, algoritmik karar alma mekanizmaları ve dijitalleşen idare; günümüz kamu hukukunun kritik bir kesişim noktasıdır. Türkiye'de bu dinamikler Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi'nde (BSYBS) en kapsamlı şekilde somutlaşabilir. Milyonlarca vatandaşa ait kişisel verileri kurumlar arası entegrasyonla işleyen ve hak sahipliğini algoritmik puanlamalarla belirlemeye çalışan bu devasa altyapıyı bilişim ve teknoloji hukuku merceğinden inceleyen bu çalışma; KVKK'nın temel ilkelerinden idari işlemin yetki ve gerekçe unsurlarına, kara kutu algoritmalar karşısında etkili itiraz hakkından AB Yapay Zeka Tüzüğü'nün kamu bilişimine etkilerine kadar uzanan çok boyutlu bir denetim çerçevesi sunmaktadır. Çalışma, bununla birlikte dünyadaki emsal uygulamalarla zenginleştirilen karşılaştırmalı bir hukuki analiz de ortaya koymaktadır. Bu kitap, sistemin sahadaki işleyişine dayanan örnekleri ve uygulanabilir mevzuat önerilerini, kamusal süreçlerde legal design ve blokzincir teknolojilerinin kullanımını, dijital refah devletinde kamu gücünün teknolojik sınırlarını ve temel hakların geleceğini tartışan başta hukukçular olmak üzere tüm araştırmacılar ve diğer uygulayıcılar için vazgeçilmez bir başvuru kaynağı niteliğindedir.(ARKA KAPAKTAN)
İÇİNDEKİLER
GİRİŞ
BİRİNCİ BÖLÜM
SOSYAL YARDIMLARIN DİJİTALLEŞMESİ VE DİJİTAL İDARE YAPISINDA BÜTÜNLEŞİK SOSYAL YARDIM BİLGİ SİSTEMİNİN (BSYBS) HUKUKİ KONUMU
1. Sosyal Risk Kavramı ve Sosyal Yardımın Sosyal Haklar İçerisindeki Yeri
1.1. Anayasada Yer Alan Temel Hükümler Bağlamında Devletin Sosyal Yardım Ödevi
2. Dijital Refah Devleti Kuramı ve Dijital Yönetişim Paradigmaları
2.1. Algoritmik Yönetimsellik ve Sosyal Yardım Öznesinin Dönüşümü
3. Dijital Etik İlkeleri Işığında Sosyal Yardım Süreçleri ve İnsan Onuru Kavramı
4. Dijital İdare Ortamında Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sisteminin (BSYBS) Pozitif Hukuki Altyapısı
4.1. BSYBS'nin Kurumsal Yapısı ve Mevzuat Dayanakları
4.2. İdarenin Kanuniliği İlkesi ve Normlar Hiyerarşisi Çerçevesinde BSYBS
5. Kamu Kurumları Arasındaki Veri Paylaşım Protokollerinin Hukuki Niteliği
5.1. KVKK Çerçevesinde Veri Paylaşımının Hukuki Dayanağı
5.2. BSYBS'nin Kamusal Düzenleyici Teknoloji (RegTech) Olarak Değerlendirilmesi
İKİNCİ BÖLÜM
BÜTÜNLEŞİK SOSYAL YARDIM SİSTEMLERİNDE BÜYÜK VERİ YÖNETİŞİMİ VE KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI
1. Büyük Veri, Veri Analitiği ve Veri İşleme İlkeleri Açısından BSYBS
1.1. Veri Doğruluğu, Bağlamsal Yanılgı ve Kayıtlı Gerçeklik Sorunu
2. Verilerin Tek Bir Kamusal Merkezde Yoğunlaşmasının Önlenmesi ve Veri Egemenliği
3. Amaçla Sınırlılık, Ölçülülük ve Veri Minimizasyonu İlkelerinin Kamu Yardımları Alanında Uygulanması
3.1. Toplanabildiği Kadar Veriden Gerektiği Kadar Veriye, Veri Minimizasyonu
4. Sosyal Yardım Sistemlerinde Profilleme, Veri Güvenliği ve İlgili Kişinin Hakları
5. Özel Nitelikli Kişisel Verilerin İşlenmesinde Entegre Kurumlar Arası Geçişkenlik Sınırları
5.1. Kurumlar Arası Birlikte Çalışabilirliğin Dört Boyutu: Hukuki, Organizasyonel, Anlamsal ve Teknik Boyut
6. Dijital Kamusal Alanda Aydınlatma Yükümlülüğü, Açık Rıza Paradoksu, Veri İmha ve Saklama Politikaları
6.1. Muhtaçlık İlişkisinde Rıza Ne Kadar Özgürdür?
6.2. Yoksulluk Verisi Ne Zamana Kadar İhtiyaç Duyulamaz Hale Gelir?
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA DİJİTAL REFAH DEVLETİ UYGULAMALARI VE BSYBS İLE KARŞILAŞTIRILMASI
1. Hollanda'nın Otomatik Risk Analiz Sistemi SyRI Vakası
1.1. SyRI Kararından BSYBS İçin Çıkarılacak Dersler Nelerdir?
2. İngiltere'deki Universal Credit Sistemindeki Algoritmik Gecikmelerin ve ABD'deki Eyalet Bazlı Sosyal Yardım Yazılımlarının Yarattığı Hak Kayıplarının Hukuki Analizi
3. Algoritmik Hatanın Otomatik Yaptırıma Dönüşmesi-Michigan MiDAS Deneyimi
4. Dijital Kamu Hizmetinde Özelleştirme ve Sorumluluğun Dağılması- Indiana-IBM Deneyimi
5. Birleşmiş Milletler Perspektifinden Dijital Refah Devleti Kavramının Kurumsallaşması ve Yapısal Riskleri
5.1. BM Kriterleri Merceğinden BSYBS
6. Karşılaştırmalı Hukukta Görülen Vakaların BSYBS Açısından Değerlendirilmesi
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
SİSTEMİN ALGORİTMİK YAPISI, YAPAY ZEKA REGÜLASYONLARI VE İDARİ İŞLEM TEORİSİ
1. BSYBS İçinde Otomatik Karar Verme Mekanizmaları ve Puanlama Algoritmalarının İdari İşlem Niteliği
2. Sosyal Yardımların Tahsisinde Algoritmik Kararlar ve İdari İşlem Teorisi Açısından BSYBS'nin Hukuki Niteliği
3. Avrupa Birliği Yapay Zeka Tüzüğü (AI Act) Kapsamında Kamu Hizmetlerine Erişimde Kullanılan Sistemler ve Yüksek Risk Sınıflandırması
4. AB Yapay Zeka Tüzüğü Standartlarının Türk Kamu Bilişim Altyapısına Olası Etkileri
5. Algoritmik Kararlar Karşısında İdari İşlemin Unsurları ve Temel Haklar
6. İdari İşlemin Gerekçesi İlkesi Açısından "Kara Kutu" Sorunu ve Açıklanabilir Yapay Zeka Zorunluluğu
7. Algoritmik Ayrımcılık ve Eşitlik İlkesi Açısından Algoritmaların Yargısal Denetimi
BEŞİNCİ BÖLÜM
HUKUK TASARIMI (LEGAL DESIGN), ARABİRİM MANİPÜLASYONLARI VE SİBER GÜVENLİK HUKUKU YÜKÜMLÜLÜKLERİ
1. Legal Design (Hukuk Tasarımı) Perspektifinden Kırılgan Grupların Hak Arama Hürriyeti ve Kamu Hizmetine Erişim Hakkı
1.1. Hukuk Tasarımının BSYBS Arayüzüne Somut Uygulanışı
2. Kamu Bilişim Sistemlerinde Manipülatif Arayüz Tasarımları ve İdari Hile ile Hizmet Kusuru Açısından Değerlendirilmesi
3. "Dijital İdari Hile" Kavramında İrade Fesadı, Sebep Unsuru ve Yetki Saptırması
4. Türkiye'de Siber Güvenlik Ulusal Mevzuatı ve Kurumsal Siber Güvenlik Çerçevesi
4.1. BSYBS'nin Siber Güvenlik Hukuku Boyutu ve İdarenin Sorumluluğu
4.2. Sisteme Yönelik Siber Saldırılar veya Altyapı Çökmeleri Durumunda Devletin Hizmet Kusuru
4.3. BSYBS'de Siber Saldırılardan Kaynaklı Tazminat Sorumluluğu ve Yargı Süreci
ALTINCI BÖLÜM
BLOKZİNCİR VE ALGORİTMİK DENETİM TABANLI REFORM ÖNERİLERİ VE İDARİ TEŞKİLATIN DÖNÜŞÜMÜ
1. Akıllı Sözleşmeler Vasıtasıyla Sosyal Yardımların Otomasyonu
1.1. Kodun Katılığı ve Sosyal Yardım Hukukunda Bağlamsal Adalet Sorunu
1.2. Blokzincirin Değiştirilemezlik Özelliğinin İdarenin Hesap Verebilirlik, Şeffaflık ve İdari Yargıdaki İspat Hukuku Açısından Doğuracağı Sonuçlar
1.3. Blokzincir Tabanlı Dağıtımda Kamu Kaynaklarının Tahsisinde Kamu Zararı ve Sebepsiz Zenginleşmenin Önlenmesi
1.4. Blokzincir Teknolojisinin Doğal Teknik Yapısı ile KVKK Arasında Çatışma
2. Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı (SYDV) Mütevelli Heyeti Reformu ve Taşra Personelinin "Dijital Sosyal İnceleme Uzmanlığı" Kadrosuna Dönüştürülmesi
3. Kamusal Algoritmaların Bağımsız Denetimi ve Algoritmik Etki Değerlendirmesi
4. Algoritmik İşlemlere Karşı Açılan Davalarda İspat Külfetinin Yer Değiştirmesi ve "Kod Keşfi" Müessesesi
SONUÇ
KAYNAKÇA