Son yıllarda üretken yapay zeka teknolojilerinde yaşanan hızlı gelişmeler, bir yandan ilginç fırsatlar sunarken, diğer taraftan fikri mülkiyet hukuku açısından çeşitli sorunları beraberinde getirmektedir. Bu konuda en önemli sorunlardan biri, üretken yapay zeka modellerinin eğitiminde telif hakkıyla korunan eserlerin, hak sahiplerinin izni olmaksızın kullanımından kaynaklanmaktadır. Söz konusu izinsiz kullanım, küresel ölçekte ve kitlesel boyutta telif hakkı ihlallerine sebebiyet vermektedir. "Üretken Yapay Zeka Eğitiminde Telif Haklarının Korunması" başlıklı bu çalışmada, büyük dil modelleri ve difüzyon modelleri gibi farklı üretken yapay zeka modellerinin çalışma prensipleri ve eğitim süreçlerinden hareketle, bu modellerin eğitiminde telif hakkı ihlallerinin hangi aşamalarda ve ne şekilde ortaya çıktığı irdelenmekte, özellikle çoğaltma hakkı bakımından meydana gelen ihlaller, Türk hukuku ve karşılaştırmalı hukuk çerçevesinde değerlendirmektedir. Güncel yargı kararları ve hukuki gelişmeler dikkate alınarak yapılan bu değerlendirmede, mevcut telif hakkı istisnalarının, üretken yapay zeka eğitiminin neden olduğu ihlaller bakımından adil ve etkili bir çözüm yolu oluşturup oluşturamayacağı araştırılmaktadır. Bu bakımdan, özellikle üç aşamalı test, adil kullanım ve adil işlem doktrinleri, geçici çoğaltma istisnası ile metin ve veri madenciliği istisnaları çerçevesinde incelemeler yapılmaktadır.
Çalışmada ayrıca alternatif çözüm yöntemleri ele alınmaktadır. Bu bağlamda, doğrudan lisans, kolektif lisans, genişletilmiş kolektif lisans ve kanuni lisans gibi farklı lisans modellerinin yanı sıra, eğitim verilerine ilişkin şeffaflık yükümlülükleri üzerinde durulmaktadır. Değerlendirmenin neticesinde, telif hakları ve inovasyon arasında adil bir menfaat dengesi kurulmasına yönelik, doğrudan lisans ile isteğe bağlı kolektif lisans modellerinin bir arada kullanıldığı hibrit bir yapının, şeffaflık yükümlülükleriyle desteklendiği bir çözüm modeli önerilmektedir.(ARKA KAPAKTAN)
İÇİNDEKİLER
GİRİŞ
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL KAVRAMLAR
I. ÜRETKEN YAPAY ZEKA KAVRAMININ ORTAYA ÇIKIŞI VE TARİHSEL GELİŞİMİ
A. YAPAY ZEKANIN TARİHÇESİ
B. YAPAY ZEKANIN İLK ÇAĞI
C. YAPAY ZEKANIN ORTA ÇAĞI
D. YAPAY ZEKANIN KARANLIK ÇAĞI
E. YAPAY ZEKANIN YÜKSELME ÇAĞI
F. YAPAY ZEKANIN ALTIN ÇAĞI: ÜRETKEN YAPAY ZEKA ÇAĞI
II. ÜRETKEN YAPAY ZEKA KAVRAMI
A. YAPAY ZEKA KAVRAMININ TANIMLANMASI
B. ÜRETKEN YAPAY ZEKANIN YAPAY ZEKA EVRENİ İÇERİSİNDEKİ KONUMUNUN TESPİT EDİLMESİ
C. ÜRETKEN YAPAY ZEKANIN TANIMLANMASI VE GENEL ÖZELLİKLERİNİN BELİRLENMESİ
D. ÜRETKEN YAPAY ZEKA İLE GELENEKSEL YAPAY ZEKA TEKNOLOJİLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI
E. ÜRETKEN YAPAY ZEKA SİSTEMİ, ÜRETKEN YAPAY ZEKA MODELİ VE ÜRETKEN YAPAY ZEKA UYGULAMASI KAVRAMLARININ AYRIŞTIRILMASI
III. ÜRETKEN YAPAY ZEKA UYGULAMALARINDA KULLANILAN MODELLERİN EĞİTİM SÜREÇLERİ VE İŞLEYİŞİ
A. GENEL BAKIŞ
B. EĞİTİM SÜRECİ
C. EĞİTİMİ İZLEYEN ADIMLAR
D. FARKLI MODELLERE GÖRE EĞİTİM SÜRECİNİN VE ÇALIŞMA PRENSİPLERİNİN ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ
IV. YAYGIN KULLANIMDA OLAN ÜRETKEN YAPAY ZEKA UYGULAMALARINDA KULLANILAN MODELLER
A. GENEL BAKIŞ
B. CHATGPT
C. GEMINI
D. MIDJOURNEY
E. STABLE DIFFUSION
F. CLAUDE
İKİNCİ BÖLÜM
ÜRETKEN YAPAY ZEKA EĞİTİMİNDE TELİF HAKKI İHLALLERİ VE MEVCUT İSTİSNALARIN UYGULANABİLİRLİĞİ
I. GENEL BAKIŞ
II. TEMEL SORUNLARIN TESPİTİ VE ÇALIŞMA KAPSAMINDA İNCELEME KONUSU YAPILACAK TELİF HAKLARININ BELİRLENMESİ
III. ÜRETKEN YAPAY ZEKA EĞİTİMİNDE ÇOĞALTMA HAKKININ İHLALİ VE SONUÇLARI
A. ÇOĞALTMA HAKKI VE KAPSAMI
B. ÜRETKEN YAPAY ZEKA EĞİTİMİNDE GERÇEKLEŞEN ÇOĞALTMA HAKKI İHLALLERİ
C. ÜRETKEN YAPAY ZEKA EĞİTİMİ ÇERÇEVESİNDE GERÇEKLEŞEN ÇOĞALTMA HAKKI İHLALLERİNDEN ETKİLENEN AKTÖRLER
D. ÇOĞALTMA HAKKI İHLALLERİNİN TÜRK HUKUKU BAKIMINDAN SONUÇLARI
IV. ÇOĞALTMA HAKKININ İSTİSNALARININ ÜRETKEN YAPAY ZEKA EĞİTİMİ ÇERÇEVESİNDE UYGULANABİLİRLİĞİ
A. ÜÇ AŞAMALI TEST
B. ADİL İŞLEM VE ADİL KULLANIM DOKTRİNLERİ
C. GEÇİCİ ÇOĞALTMA İSTİSNASI
D. METİN VE VERİ MADENCİLİĞİ İSTİSNALARI
E. ARA SONUÇ
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
ÜRETKEN YAPAY ZEKA EĞİTİMİNDE TELİF HAKLARINI KORUYUCU ÇÖZÜM ÖNERİLERİ VE ALTERNATİF YÖNTEMLER
I. GENEL BAKIŞ
II. LİSANS MODELLERİ
A. LİSANS SÖZLEŞMELERİ (DOĞRUDAN LİSANS MODELİ)
B. KOLEKTİF (TOPLU) LİSANS SÖZLEŞMELERİ
C. GENİŞLETİLMİŞ KOLEKTİF (TOPLU) LİSANSLAMA (EXTENDED COLLECTIVE LICENSING)
D. KANUNİ LİSANS MODELİ
III. ŞEFFAFLIK YÜKÜMLÜLÜKLERİ
IV. ÇÖZÜM ÖNERİLERİ VE ALTERNATİF YÖNTEMLERİN TÜRK HUKUKU AÇISINDAN UYGULANABİLİRLİĞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
SONUÇ
KAYNAKÇA