Sorumluluk sigortalarında doğrudan dava hakkı, zarar gören, sigortalı ve sigortacı arasındaki üçlü ilişkiden kaynaklanmakta ve bu ilişkilerin haksız fiil ile sigorta sözleşmesi olmak üzere iki boyutu bulunmaktadır. Bu ilişkiler kapsamında bir yabancılık unsuru bulunması halinde doğrudan dava hakkına uygulanacak hukuk konusu 5718 sayılı MÖHUK kapsamına girecektir. MÖHUK m. 34/4'e göre doğrudan dava hakkının mevcudiyetine haksız fiil statüsü veya sigorta sözleşmesi statüsü alternatif olarak uygulanır. Bir başka deyişle zarar görenin lehine olan statü uygulama alanı bulur. Bu çalışmada öncelikle m. 34/4'ün hukuki niteliği ve ne şekilde uygulanacağına ilişkin meseleler inceleme konusu yapılmıştır. Maddenin kapsamına yalnızca doğrudan dava hakkının mevcudiyetine uygulanacak hukuk konusu girdiğinden, doğrudan davada esasa uygulanacak hukuk ayrıca ele alınmıştır. Son olarak, zarar görenin sigortacıya doğrudan dava açmak istemesi halinde Türk mahkemelerinin ne zaman milletlerarası yetkiyi haiz olacağı incelenmiştir. Bu inceleme, MÖHUK m. 40 ve m. 46 ilişkisi bağlamında m. 46'nın uygulanabilirliği, m. 40 atfıyla HMK m. 16'nın uygulanabilirliği ve sigorta sözleşmesinde yer alan tahkim veya yetki klozlarının Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi başlıkları altında yapılmıştır.(ARKA KAPAKTAN)
İÇİNDEKİLER
GİRİŞ
I. MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK BOYUTUYLA SORUMLULUK SİGORTALARINDA ZARAR GÖRENİN SAHİP OLDUĞU "DOĞRUDAN DAVA HAKKI" KAVRAMINA GENEL BAKIŞ
II. DOĞRUDAN DAVA HAKKINA İLİŞKİN MENFAATLER
A. Zarar Görenin Menfaati
B. Sigortalının (Zarar Veren) Menfaati
C. Sigortacının Menfaati
D. Devletin Menfaati
III. ÇALIŞMADA KULLANILAN TERMİNOLOJİ, ÇALIŞMA KONUSUNUN SINIRLANDIRILMASI VE İNCELEME PLANI
A. Çalışmada Kullanılan Terminoloji
B. Çalışma Konusunun Sınırlandırılması
C. İnceleme Planı
BİRİNCİ BÖLÜM
DOĞRUDAN DAVA HAKKININ HUKUKİ NİTELİĞİ VE DOĞRUDAN DAVA HAKKI DOĞURAN SİGORTA TÜRLERİ
I. DOĞRUDAN DAVA HAKKININ HUKUKİ NİTELİĞİ
A. Türk Hukukunda
B. Karşılaştırmalı Hukukta
C. Uluslararası Düzenlemelerde Doğrudan Dava Hakkı
II. DOĞRUDAN DAVA HAKKINI DOĞURAN SİGORTA TÜRLERİ
A. Genel Olarak Sorumluluk Sigortaları
B. İsteğe Bağlı Sorumluluk Sigortası Zorunlu Sorumluluk Sigortası Ayrımı
C. Bazı Sorumluluk Sigortalarında Doğrudan Dava Hakkının Düzenlenişi
İKİNCİ BÖLÜM
DOĞRUDAN DAVA HAKKINA UYGULANACAK HUKUKUN TESPİTİ
I. DOĞRUDAN DAVA HAKKININ VASIFLANDIRILMASI
A. Genel Olarak
B. Usul Hukukuna İlişkin Bir Kurum Olarak Vasıflandırma
C. Halefiyet İlişkisi Kapsamında Vasıflandırma
D. İflas Hukukuna İlişkin Bir Konu Olarak Vasıflandırma
E. Haksız Fiil veya Sigorta Sözleşmesi Kaynaklı Bir Talep Olarak Vasıflandırmak
F. Kanundan Doğan Bir Hak Olarak Vasıflandırmak
G. Görüşümüz
II. MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUKUN KAPSAMINA GİRMESİ İÇİN ARANAN ŞARTLAR
A. Özel Hukuk İlişkisinden Kaynaklanma
B. Yabancılık Unsuru
III. DOĞRUDAN DAVA HAKKININ MEVCUDİYETİNE UYGULANACAK HUKUK
A. Genel Olarak
B. Karşılaştırmalı Hukukta
C. Türk Hukukunda
IV. DOĞRUDAN DAVADA ESASA UYGULANACAK HUKUK
A. Doğrudan Dava Hakkının Mevcudiyetine Uygulanacak Hukuk ile Doğrudan Davada Esasa Uygulanacak Hukuk Ayrımı
B. Esasa Uygulanacak Hukukun Kapsamına Giren Meseleler
C. Doğrudan Davada İspata İlişkin Meselelere Uygulanacak Hukuk
V. DOĞRUDAN DAVA HAKKININ MEVCUDİYETİNE YABANCI BİR HUKUKUN UYGULANMASININ SINIRLARI
A. Türk Kamu Düzeni Müdahalesi
B. Doğrudan Uygulanan Kurallar
C. Değerlendirme
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
DOĞRUDAN SİGORTACIYA KARŞI AÇILACAK DAVALARDA TÜRK MAHKEMELERİNİN MİLLETLERARASI YETKİSİ
I. DOĞRUDAN DAVA HAKKININ MEVCUDİYETİ VE MAHKEMENİN YETKİSİ ARASINDAKİ İLİŞKİ
A. Genel Açıklamalar
B. Avrupa Birliği Hukukunda
C. Türk Hukukunda
II. TÜRK MAHKEMELERİNİN MİLLETLERARASI YETKİSİNİN TABİ OLDUĞU HUKUKİ REJİM
A. Milletlerarası Anlaşmalar
B. İç Hukuk Düzenlemeleri
SONUÇ
KAYNAKÇA