Trafik sigortalarında sigortacının tazminat borcunu zamanında yerine getirmemesi, zarar gören bakımından yalnızca alacağın geç tahsil edilmesi sonucunu doğurmaz; özellikle paranın değer kaybettiği ekonomik koşullarda, temerrüt faizinin karşılamaya yetmediği yeni zararların ortaya çıkmasına da neden olabilir. Bu çalışma, Türk Borçlar Kanunu'nun 122. maddesinde düzenlenen aşkın zarar kurumunu Karayolları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası özelinde ele almakta; sigortacının temerrüdü, tazminatın muacceliyeti, aşkın zararın koşulları, kapsamı ve ispatı ile sigorta limitinin bu sorumluluk üzerindeki etkisini birlikte incelemektedir. Sigorta sözleşmelerinin kendine özgü koruma amacı dikkate alındığında, sigorta tazminatının zamanında ödenmesi ayrıca önem taşımaktadır. Nitekim Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesinde yer alan genel dürüstlük kuralının yanı sıra, Sigortacılık Kanunu m. 32/3'te sigorta şirketlerinin iyiniyet kurallarına aykırı olarak sigorta tazminatının ödenmesini geciktiremeyeceğinin ayrıca ve açıkça hükme bağlanmış olması, kanun koyucunun sigorta ilişkileri bakımından tazminatın zamanında ödenmesine atfettiği özel önemi ortaya koymaktadır. Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi içtihatları ile öğretideki farklı yaklaşımları değerlendiren eser, özellikle yüksek enflasyon ve paranın değer kaybı karşısında zarar görenin gerçek zararının giderilmesi sorununa odaklanmaktadır. Çalışmada, sigortacının temerrüdünden kaynaklanan aşkın zararın sigorta sözleşmesinden doğan asli tazminat borcundan değil, borca aykırılıktan doğan bağımsız bir sorumluluk niteliği taşıdığı; bu nedenle sigorta limitiyle sınırlandırılmasının her durumda mümkün olmadığı savunulmaktadır. Böylece eser, trafik sigortasının zarar göreni koruma işlevi ile aşkın zararın tam tazmin amacını bir arada değerlendirerek, uygulamada giderek önem kazanan bu meseleye teorik ve pratik bir çerçeve sunmaktadır.(ARKA KAPAKTAN)
İÇİNDEKİLER
GİRİŞ
BİRİNCİ BÖLÜM
1. TRAFİK SİGORTASININ KAPSAMI ve İŞLEYİŞİ
1.1. GENEL OLARAK
1.2. TRAFİK SİGORTALARI KAVRAMI ve TRAFİK SİGORTALARININ HUKUKİ NİTELİĞİ
1.3. TRAFİK SİGORTASININ TEMEL ÖZELLİKLERİ
1.4. TRAFİK SİGORTALARINDA RİZİKO
1.4.1. Rizikonun Taşıt Yönünden Sınırlandırılması
1.4.2. Rizikonun Gerçekleşme Alanı Bakımından Sınırlandırılması
1.4.3. Rizikonun Zarar Gören Kişi Bakımından Sınırlandırılması
1.5. TRAFİK SİGORTASINDA ZARAR
1.5.1. Maddi Zararlar
1.5.2. Bedensel Bütünlüğün Kısmen veya Tamamen Kaybedilmesinden Doğan Zararlar
1.5.3. Ölüm Sebebi ile Doğan Zararlar
İKİNCİ BÖLÜM
2. TRAFİK SİGORTASI SÖZLEŞMESİNİN TARAFLARI ve YÜKÜMLÜLÜKLERİ
2.1. SİGORTA SÖZLEŞMESİNİN TARAFLARI
2.1.1. Sigortacı
2.1.2. Sigorta Ettiren
2.1.3. Sigortalı
2.2. TRAFİK SİGORTASI SÖZLEŞMESİNDE TARAFLARIN YÜKÜMLÜLÜĞÜ
2.2.1. Sigortacının Borç ve Yükümlülükleri
2.2.1.1. Sigorta Poliçesi Düzenleme ve Sigorta Ettirene Verme Yükümlülüğü
2.2.1.2. Rizikoyu Taşıma Yükümlülüğü
2.2.1.3. Aydınlatma Yükümlülüğü
2.2.1.4. Giderleri Ödeme Borcu
2.2.1.5. Tazminat Ödeme Borcu
2.2.2. Sigorta Ettirenin Borç ve Yükümlülükleri
2.2.2.1. Sigorta Primi Ödeme Borcu
2.2.2.2. Beyan Yükümlülüğü
2.2.2.3. Bilgi Verme ve Araştırma Yapılmasına İzin Verme Yükümlülüğü
2.2.2.4. Zararı Önleme Azaltma ve Sigortacının Rücu Haklarını Koruma Yükümlülüğü
2.2.2.5. Hasar Konusu Yerde ve Malda Değişiklik Yapmama Yükümlülüğü
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
3. AŞKIN ZARAR KAVRAMI
3.1. AŞKIN ZARAR KAVRAMININ TANIMI
3.2. AŞKIN ZARAR KAVRAMININ TARİHSEL GELİŞİM SÜRECİ
3.3. YÜRÜRLÜLÜKTEKİ KANUN HÜKMÜ
3.4. AŞKIN ZARARIN HUKUKİ NİTELİĞİ
3.5. AŞKIN ZARAR TAZMİNATININ KAPSAMI
3.6. AŞKIN ZARARIN BENZER KAVRAMLARDAN AYIRT EDİLMESİ
3.6.1. İfaya Eklenen Ceza Koşulu ve Aşkın Zarar
3.6.2. Gecikme Tazminatı ve Aşkın Zarar
3.6.3. İcra İnkar Tazminatı
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
4. AŞKIN ZARARIN TAZMİNİ TALEBİNİN ŞARTLARI
4.1. MADDİ HUKUKA İLİŞKİN ŞARTLAR
4.1.1. Genel Olarak
4.1.2. Para Borcunda Temerrüde Düşülmüş Olması
4.1.2.1. Bir Para Borcunun Bulunması
4.1.2.2. Borçlunun Temerrüdü
4.1.2.3. Borçlu Temerrüdünün Şartları
4.1.3. Para Borcu Alacaklısının Temerrüt Faiziyle Karşılanmayan Bir Zararın Bulunması
4.1.3.1. Para Borcu Alacaklısının Bir Zarara Uğraması
4.1.3.2. Para Borcu Alacaklısının Zararının Temerrüt Faizini Aşmış Olması
4.1.4. Borçlunun Temerrüdü ile Aşkın Zarar Arasında Uygun İlliyet Bağı Bulunması
4.1.5. Borçlunun Temerrüde Düşmekte Kusursuz Olduğunu Kanıtlayamaması
4.1.6. Alacaklının Zararı ve Miktarını İspatlama Zorunluluğu
4.2. USUL HUKUKU YÖNÜNDEN ŞARTLAR
4.2.1. Muacceliyet ve Dava Şartı Yönünden İnceleme
4.2.2. Görevli ve Yetkili Mahkeme
4.2.2.1. Görevli Mahkeme
4.2.2.2. Yetkili Mahkeme
4.2.3. Tazminat Taleplerinde Zamanaşımı
BEŞİNCİ BÖLÜM
5. AŞKIN ZARAR KAPSAMINA GİREN KALEMLER
5.1. GENEL OLARAK
5.2. FİİLİ ZARARLAR
5.2.1. Alacağın Elde Edilebilmesi İçin Yapılan Masraflar
5.2.2. Borçlunun Temerrüdünün, Alacaklının Taraf Olduğu Başka Bir Hukuki İlişkiyi Olumsuz Etkilemesi Sebebiyle Oluşan Zararlar
5.2.3. Zamanında Ödenmemiş Olan Paranın İkamesi İçin Yapılan Masraflar
5.2.4. Yabancı Para Borçlarında Meydana Gelen Kur Farkı
5.2.4.1. 3678 Sayılı Kanun'dan Önceki Durum
5.2.4.2. 3678 Sayılı Kanun'dan Sonraki Durum
5.2.5. Paranın Alım Gücünün Azalması
5.3. YOKSUN KALINAN KAR
5.4. YARGILAMANIN GECİKMESİ SEBEBİYLE OLUŞAN AŞKIN ZARAR
ALTINCI BÖLÜM
6. AŞKIN ZARAR TAZMİNATININ TALEP EDİLMESİ ve TAZMİNAT MİKTARININ BELİRLENMESİNE İLİŞKİN ESASLAR
6.1. TAZMİNATIN TALEP EDİLMESİ BAKIMINDAN
6.2. TAZMİNAT MİKTARININ BELİRLENMESİ
6.2.1. Zarar Miktarının Belirlenmesi
6.2.2. Zarar Miktarının Hesaplanma Anı
6.3. TBK m. 122/2 HÜKMÜNÜN ANLAMI VE FONKSİYONU
6.4. TAZMİNAT MİKTARININ BELİRLENMESİ
6.5. TAZMİNAT BİÇİMİNİN BELİRLENMESİ
YEDİNCİ BÖLÜM
7. AŞKIN ZARARIN İSPATI
7.1. DOKTRİNDEKİ GÖRÜŞLER
7.1.1. Somut Yöntem
7.1.2. Soyut Yöntem
7.2. YARGI KARARLARI
7.2.1. Anayasa Mahkemesi'nin 21.12.2017 tarihli ve 2014/2267 Başvuru Numaralı Kararından Önce Yargıtay'ın İçtihadı
7.2.2. Anayasa Mahkemesi'nin 21.12.2017 Tarihli ve 2014/2267 Başvuru Numaralı Kararı
7.2.3. Anayasa Mahkemesi'nin 21.12.2017 Tarihli ve 2014/2267 Başvuru Numaralı Kararından Sonraki Yargı Kararları
7.2.4. Değerlendirme
7.3. TRAFİK SİGORTALARI İLE AŞKIN ZARAR İLİŞKİSİ
SONUÇ
KAYNAKÇA