İhlalin belli sonuçlara bağlandığı tüm sistemler gibi AİHS sisteminde de deliller ve ispat, yargılama sürecinin esaslı unsurlarındandır. AİHM, yaşam hakkı (md. 2) ve kötü muamele yasağına (md. 3) ilişkin vakalarda ortak bir ispat standardı ve ispat yükünün paylaşımına dair bir ilke ortaya koymuştur. Ancak bu genel prensipler, AİHS md.2 ve md.3'ü gündeme getiren geniş vaka yelpazesindeki ispat sorunlarına tümüyle çözüm getirmez. Bu sebeple AİHM, özellikle de Devlet ve birey arasındaki delil ve ispat asimetrisinden kaynaklanan problemlere yanıt olarak çeşitli ispat araç ve mekanizmaları ortaya koymuştur. Bu eser, AİHS organlarınca geliştirilen bu temel ispat rejimi ve onu destekleyen mekanizmaları, AİHS md.2 ve md.3'ten doğan farklı yükümlülük tipolojileri bağlamında incelemektedir. Bu inceleme kapsamında AİHM'ce benimsenen ispat rejiminin gözaltında kötü muamele, zorla kaybetme, kitlesel ve sistematik ihlaller, sınırdışı ve iade, çevresel meseleler gibi spesifik bazı vaka kategorilerinde karşılaşılan ispat problemlerine yanıt verip vermediği tartışılmakta; içtihat ışığında AİHM'nin ispat pratiğinin kuvvetli yönleri ve taşıdığı potansiyelin yanı sıra, zayıf noktaları ve tutarsızlıkları da teşhis edilmektedir.(ARKA KAPAKTAN)
İÇİNDEKİLER
GİRİŞ
Terminoloji ve AİHS Sisteminde İspat Rejimine İlişkin Genel Çerçeve
Normatif Çerçeve
Kavramsal Çerçeve
İspat yükü
İspat standardı
Özerk bir kavram olarak "Makul Şüphenin Ötesinde İspat" standardı
İspat faaliyetinde tarafların mahkeme ile iş birliği yükümlülüğü
I. BÖLÜM
AİHS MD.2 VE MD.3'TEN DOĞAN NEGATİF YÜKÜMLÜLÜKLER BAĞLAMINDA İSPAT REJİMİ
A. AİHS md.2 ve md.3'e İlişkin Vakalarda Ortak İspat Rejimi: Özerk Bir Kavram Olarak Makul Şüphenin Ötesinde İspat ve Bu İspat Standardının Özel İlke ve Mekanizmalarla Geliştirilmesi
B. Kamu Görevlilerince Ölümcül Kuvvet Kullanılması: "Kesin Zorunluluk" Bağlamında İspat
C. Kişinin Devlet'in Kontrol/Denetimi Altında Bulunduğu Sırada Gerçekleşen Kötü Muamele ve Ölüm İddialarını Konu Alan Vakalarda İspat
1. AİHS md.3 Korumasının Kapsamı Açısından İspat
2. Tomasi/Ribitsch Prensibi: Kişinin Devlet'in Kontrolü veya Gözetimi Altında Bulunduğu Hallerde İspat Yükünün Paylaştırılması
3. Usuli Yükümlülüklere Uyulmamasının, Maddi Yükümlülükler Bağlamındaki Değerlendirmeye Taşınması: "Mahkeme'nin somut olayın koşullarını ortaya koyamaması nesnel olarak Devlet'e atfedilebilecek sebeplerden kaynaklanıyor ise, başvurucunun iddialarını çürütecek somut delilleri sunma yükü Devlet'e düşer."
4. Alıkonma Koşullarına İlişkin Vakalarda İspat Rejimi
5. Devlet'in Denetimi Altında Bulunan Kişiler Açısından AİHS md.2 ve md.3 İhlali İddialarına İlişkin Vakalarda Öne Çıkan İspat Araçları
D. Zorla Kaybetme Eksenli Vakalarda İspat
1. Zorla Kaybetme Vakalarının AİHS md.2 Bağlamına Taşınmasında İspat: Gözaltına Alındıktan Sonra Haber Alınamayan Kişi Hakkında Ölüm Karinesi
2. Zorla Kaybetme Vakalarında AİHS md.3 Bağlamında İspat
E. Ara Sonuç
II. BÖLÜM
AİHS MD.2 VE MD.3'TEN DOĞAN USULİ YÜKÜMLÜLÜKLER BAĞLAMINDA İSPAT REJİMİ
A. AİHS md.2 ve md.3 Bağlamında Usuli Yükümlülüklerde İspat Rejimi
1. Usuli Yükümlülüğün İhlaline İlişkin İddialarda İspat Yükünün Konusu: Soruşturmanın Etkililiği
2. Usuli Yükümlülüklere İlişkin Değerlendirmede İspat Yükünün Paylaşımı
3. Usuli Yükümlülükler Bağlamında Öne Çıkan İspat Araçları
B. AİHS m.2 ve md.3'ten Doğan Usuli Yükümlülükler Açısından Bağlamsal Yorum
C. AİHS m.2 ve md.3'ten Doğan Yükümlülüklerin Usuli ve Maddi Boyutu Bağlantısı
D. AİHS md.2 ve md.3 Bağlamında Sistematik İhlaller ve İspat
1. AİHS Sisteminde İdari Pratik Kavramı
2. İdari Pratik İddialarının İspatı Meselesi: İspat Standardı ve İspat Yükünün Paylaştırılması
3. Yaygın veya Sistematik İhlalin Bireysel Başvurularda Mahkeme'nin Olgu Tespiti Alanındaki Yetkilerine Başvurmasını Tetiklemesi
E. Ara Sonuç
III. BÖLÜM
AİHS MD.2 VE MD.3'TEN DOĞAN KORUMA/ÖNLEME YÜKÜMLÜLÜĞÜ BAĞLAMINDA İSPAT REJİMİ
A. Bireyin AİHS md.2 veya md.3'ün İhlali Riskine Karşı Korunması için Operasyonel Tedbirlerin Alınması Yükümlülüğü ve İspat: Osman Testi
1. Gerçek ve yakın bir tehlikenin varlığı
2. Bilinirlik/Öngörülebilirlik Kriteri: Tehlikenin Devlet Tarafından Bilinmesi veya Bilinebilecek Olması
3. Yetkili makamların kendilerinden makul olarak beklenebilecek tedbirleri almamış olması
B. Makul Şüphenin Ötesinde İspat ve Negatif Yükümlülükler Bağlamında Benimsenen İspat Rejiminin AİHS md.2 ve md.3'ten Doğan Pozitif Yükümlülükler Bağlamına Taşınması
1. Güvenlik Güçleri Tarafından Gerçekleştirilen Operasyonlar Bağlamında AİHS md.2 veya md.3'ten Doğan Pozitif Yükümlülükler ve İspat
2. Devlet'in Denetimi/Kontrolü Altında Bulunan Kişiler Bağlamında AİHS md.2 veya md.3'ten Doğan Pozitif Yükümlülükler ve İspat
C. Çevresel Risk ve Zararların Konu Edildiği Başvurular: Osman Testinin Özel İspat Kurallarıyla Geliştirilmesi ve İspat
1. Çevresel Risk ve Zararlarda AİHS md.2 Bağlamındaki Koruma Yükümlülüğünün Çerçevesi
2. Çevresel Risk ve Zararlarda AİHS md.2 ve md.3'ün Uygulanabilirliği Meselesi
3. Çevresel Zarar veya Riskin Ortaya Konması ve Nedensellik Bağı Açısından İspat
4. Çevresel Etkiler ve Nedensellik Bağının Değerlendirilmesinde Başvurulan Mekanizmalar
5. Çevresel Meselelerde Başvurucunun İspat Yükü ve İspat Standardı
6. Çevresel Zararın Ortaya Çıktığı Bağlamsal Koşullar ve İspat
D. Sınır dışı ve İade Konulu Vakalar
1. Risk Analizinde Delillerin Sunulması ve Takdiri
2. İspat Standardı ve İspat Yükünün Paylaşımı
E. Ara Sonuç
SONUÇ
KAYNAKÇA
RAPOR, KARAR, TAVSİYE, MİLLETLERARASI ANTLAŞMA, BİLDİRİ VE DİĞER KAYNAKLAR
ALFABETİK KARAR DİZİNİ
DİĞER ULUSLARARASI VE ULUSAL YARGI ORGANLARININ KARARLARI