Amicus curiae, en basit ifadeyle üçüncü kişilerin yargılamaya katılarak görüş sunmalarına imkan sağlayan bir kurumdur. Anglo-Amerikan hukuku kökenli bu kurumun tarihsel gelişimi incelendiğinde amicus curiae olarak adlandırılan üçüncü kişilerin, kimi zaman mahkemeye yardımcı olmak amacıyla, kimi zaman davada temsil edilmeyen bir tarafı yargılamada temsil etmek amacıyla, kimi zaman ise bir menfaati savunmak amacıyla yargılamaya katılarak görüş sunduğu görülmektedir. Bu eserde amicus curiae kurumunun söz konusu işlevleri ayrıntılı bir şekilde ele alınmakla birlikte, çalışma amicus curiae'nın mahkemeye yardımcı olma işlevini haiz görünümüne odaklanmaktadır. Amicus curiae'nın zaman içerisinde yargılamadaki ihtiyaçlar doğrultusunda hakimler tarafından şekillendirilen ve böylelikle birbirinden farklı işlevleri çatısı altında barındıran bir kurum olması, Türk medeni yargılama hukukunda hakimlerin gerekli durumlarda hukuki bilgi ihtiyacını gidermelerini sağlayabilecek bir kurum olarak amicus curiae'dan faydalanılmasının mümkün olup olmadığı sorusunu akla getirmektedir. Bu çalışmada bu soru çerçevesinde yapılan incelemede, amicus curiae'nın mahkemeye yardımcı olma işlevini haiz görünümünün "mahkeme danışmanı" ismiyle, hakimin hukuki bilgi ihtiyacını gidermeye yönelik usuli bir araç olarak Türk medeni yargılama hukukunda işlevsel hale getirilmesinin mümkün olup olmadığı sorusuna cevap aranmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda, mahkeme danısmanının hukuki konularda bilirkisiye basvuru yasagına alternatif teskil edebilecek bir forma donusmemesini sağlama gereği temel alınarak, mahkeme danışmanının zaruret teşkil eden hallere özgü, son çare niteliğinde bir kurum olarak Türk medeni yargılama hukukunda işlevsel hale getirilmesi amacıyla önerilerde bulunulmuştur.(ARKA KAPAKTAN)
İÇİNDEKİLER
GİRİŞ
BİRİNCİ BÖLÜM
GENEL OLARAK AMICUS CURIAE KURUMU
I. KAVRAM
A. Amicus Curiae Kavramı
B. Amicus Görüşü Kavramı
II. AMICUS CURIAE KURUMUNUN KÖKENİ
A. Kurumun Roma Hukuku Kökenli Olduğunu İleri Süren Görüş
B. Kurumun İngiliz Hukuku Kökenli Olduğunu İleri Süren Görüş
C. Görüşümüz
III. AMICUS CURIAE'NIN HUKUKİ NİTELİĞİ
IV. AMICUS CURIAE KURUMUNUN TARİHSEL GELİŞİMİ VE KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTAKİ ROLÜ
A. İngiliz Hukukunda Amicus Curiae Uygulaması
B. Amerikan Hukukunda Amicus Curiae Uygulaması
C. Fransız Hukukunda Amicus Curiae Uygulaması
D. Alman Hukukunda Amicus Curiae
V. AMICUS CURIAE'NIN SINIFLANDIRILMASI
A. Yargılamada Bir Tarafı Temsil Eden Amicus Curiae
B. Yargılamada Bir Menfaati Savunan Amicus Curiae
C. Mahkemeye Yardımcı Olan Amicus Curiae (Mahkeme Danışmanı)
VI. AMICUS CURIAE KURUMUNA YÖNELİK OLUMLU VE OLUMSUZ YAKLAŞIMLAR
A. Kuruma İlişkin Olumsuz Eleştiriler
B. Kuruma Yönelik Olumlu Görüşler
C. Kuruma Yönelik Olumlu ve Olumsuz Yaklaşımlara İlişkin Değerlendirmelerimiz
İKİNCİ BÖLÜM
AMICUS CURIAE'NIN VE ÖZELLİKLE MAHKEME DANIŞMANI GÖRÜNÜMÜNÜN TÜRK MEDENi YARGILAMA HUKUKU BAKIMINDAN İNCELENMESİ
I. TÜRK MEDENİ YARGILAMA HUKUKUNDA AMICUS CURIAE KURUMUNA DUYULAN İHTİYAÇ
A. Türk Medeni Yargılama Hukukunda Taraf Temsilcisi Amicus'a Gerek Olup Olmadığı Hususu
B. Türk Medeni Yargılama Hukukunda Yargılamada Bir Menfaati Savunan Amicus'a Gerek Olup Olmadığı Hususu
C. Türk Medeni Yargılama Hukukunda Mahkeme Danışmanına Gerek Olup Olmadığı Hususu
II. MAHKEME DANIŞMANININ TÜRK HUKUKUNDAKİ GÖRÜNÜMÜ
A. Mahkeme Danışmanının Türk Hukukundaki Uygulaması
B. Mahkeme Danışmanının Türk Hukukundaki Temel Hukuki Dayanağı
III. MEDENİ YARGILAMA HUKUKUNA HAKİM OLAN İLKELERLE İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA MAHKEME DANIŞMANI
A. Mahkeme Danışmanının Hakimin Hukuku Re'sen Uygulaması İlkesiyle (Iura Novit Curia) İlişkisinin İncelenmesi
B. Mahkeme Danışmanının Taraflarca Getirilme İlkesiyle İlişkisinin İncelenmesi
C. Mahkeme Danışmanının Hukuki Dinlenilme Hakkıyla İlişkisinin İncelenmesi
D. Mahkeme Danışmanının Usul Ekonomisi İlkesiyle İlişkisinin İncelenmesi
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
MAHKEME DANIŞMANI KURUMUNUN TÜRK MEDENİ YARGILAMA HUKUKUNDA DÜZENLENMESİ
I. MAHKEME DANIŞMANINA BAŞVURULABİLECEK HALLER
A. Yabancı Hukukun İçeriğinin Tespiti Bakımından Değerlendirme
B. Örf ve adet Hukuku Bakımından Değerlendirme
C. Eski Hukuk Bakımından Değerlendirme
D. Sıra Dışı Hukuki Meseleler Bakımından Değerlendirme
II. MAHKEME DANIŞMANINA BAŞVURU USULÜ
A. Mahkeme Danışmanına Başvurulabilecek Zaman
B. Mahkeme Danışmanına Başvurulmasına Karar Verilmesi
C. Mahkeme Danışmanının Seçimi ve Seçilen Kişiden Görüş Talep Edilmesi
III. MAHKEME DANIŞMANININ HUKUKİ STATÜSÜ
IV. MAHKEME DANIŞMANININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ İLE HAK VE YETKİLERİ
A. Mahkeme Danışmanının Yükümlülükleri
B. Mahkeme Danışmanının Hak ve Yetkileri
V. MAHKEME DANIŞMANI TARAFINDAN SUNULACAK GÖRÜŞ
A. Görüşün Hukuki Niteliği
B. Görüşün Mahkemeye Sunulması
C. Görüşün İçeriği ve Kapsamı
D. Mahkeme Danışmanı Tarafından Sunulan Görüşün Taraflarca İncelenmesi
E. Hakimin Sunulan Görüş ile Bağlı Olup Olmadığı Hususu
F. Kurumun Etkinliğinin Artırılması Noktasında Mahkeme Danışmanı Tarafından Sunulan Görüşlerin Yayımlanması Önerisi
SONUÇ
KAYNAKÇA