Takas, tarihsel olarak Avrupa hukuk düzenlerinde yalnızca davalının başvurabildiği bir savunma olarak ortaya çıkmışken, günümüzde ülkemiz hukuk düzeni dahil olmak üzere birçok hukuk düzeninde, davadan bağımsız olarak alacağa karşı borcu sona erdirebilen bir hukuki imkan haline gelmiştir. İlk bakışta takasın doğasında bir dönüşüm gerçekleşmiş gibi görünse de gerçekte tek bir kurumun değişiminden ziyade, takasın iki ayrı hukuki kurum olarak ele alınması gerektiği düşünülebilir. Nitekim yalnızca dava içinde başvurulabilen takas, usul hukuku alanında beliren bir savunma niteliği taşırken; dava içinde veya dışında başvurulabilen takas ise maddi hukuktan doğan ve borcu sona erdiren bir hukuki imkanı ifade etmektedir. Buna bağlı olarak, yargılamada gündeme gelen takasa uygulanacak ilke ve kurallar, takasın hukuki niteliğine göre değişecektir. Ayrıca usul hukuku, tek taraflı bir hakkın korunması esasına göre yapılandırılmış bir düzen üzerine kuruludur. Takas ise bünyesinde çift taraflı iki ayrı hakkı aynı anda barındırdığı için kurulu bu düzenin mantığına yabancı düşmektedir. Bu yabancılık, takasın hukuk düzeni içinde kendine özgü çözümler gerektirmesine yol açmaktadır. Özellikle takasa ilk defa dava içinde başvurulması durumunda, olağan şartlarda birbiriyle uyum içinde işlemesi beklenen usul hukuku ile maddi hukuk arasında belirgin gerilimler ortaya çıkmakta; zira mevcut usul kurallarına sıkı sıkıya bağlı kalındığında, maddi hukukun doğasıyla ve adaletle bağdaşmayan sonuçlara ulaşılabilmektedir. Üstelik öğretide tartışmanın çoğu zaman takasın hukuki niteliği üzerinde yoğunlaşması, takasın usul hukukunun farklı kurum ve kuralları karşısındaki konumunun yeterince değerlendirilmesini de güçleştirmiş görünmektedir. Bu çalışma, hukuk düzeninde maddi hukuktan doğan takas kurumunu bütün yönleriyle ortaya koyduktan sonra, takasın dava içinde gündeme geldiği hallerde onu usul düzeni içerisinde anlaşılır ve işlevsel kılmayı amaçlamakta; böylece takasın hukuk düzeni içinde sağlam ve tutarlı bir yer edinmesine katkı sunma iddiasını taşımaktadır.(ARKA KAPAKTAN)

 

İÇİNDEKİLER

 

GİRİŞ
BİRİNCİ BÖLÜM
TAKAS
I. Takas Kavramı ve Takasın İşlevleri
A. Takas Kavramı
B. Takasın İşlevleri
II. Takas ve Takas Beyanının Hukuki Niteliği
A. Takasın Hukuki Niteliği
B. Takas Beyanının Hukuki Niteliği
C. Takas Beyanının Yenilik Doğuran Bir Hakkın Kullanılması Niteliğinde Bir İşlem Olmasının Sonuçları
III. Takasın Benzer Hukuki Kurumlar ile Karşılaştırılması
A. Mahsup
B. Mal Değişim Sözleşmesi
C. Hapis Hakkı
IV. Takasın Türleri
A. Kanun Gereği Kendiliğinden Hüküm Doğuran Takas
B. Kanun Tarafından Taraflarca Başvurulmasına İmkan Tanınan Takas
C. Sözleşmeden Kaynaklanan Takas
V. Takas İmkanına Başvurulması İçin Gerekli Şartlar
A. Genel Olarak
B. Takas İmkanının Doğması İçin Var Olması Gereken Şartlar
C. Takas İmkanına Başvurmadaki Engeller
VI. Takas İmkanına Başvuru
A. Genel Olarak
B. Geçerlilik Şartları
C. İçeriği
D. Zamanı
VII. Takasa Başvurulmasının Sonuçları
A. Genel Olarak
B. Takasa Konu Alacak veya Borcun Tamamen Sona Ermemesi Hali
C. Takasın Geriye Yönelik Etkileri

 

İKİNCİ BÖLÜM
TAKASIN BAZI MEDENİ USUL HUKUKU KURUMLARI BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
I. Takas Başvurusunu İncelemeye Görevli ve Yetkili Mahkeme
A. Genel Olarak Görev ve Yetki
B. Takasa Karşı Dava İle Başvurulması Halinde Görevli ve Yetkili Mahkeme
C. Takasa Savunma Yoluyla Başvurulması Halinde Görevli ve Yetkili Mahkeme
II. Medeni Usul Hukuku Bakımından Takasa Konu Alacağın Dava Edilebilir Olması Şartının Değerlendirilmesi
A. Genel Olarak Dava Şartları
B. Dava Edilebilirliğin, Dava Şartı Olup Olmadığı Hakkında Değerlendirmeler
C. Dava Edilebilir Olmayan Alacağın Konu Edildiği Takasın Savunma veya Karşı Dava Yoluyla Gündeme Getirilmesi Halinde Verilecek Karar
III. Takasa Konu Alacak ve Borcun Aynı Cins ve Takasa Konu Alacağın Muaccel Olması Şartlarının Dava Açılmasıyla Malvarlığına Dönüşen Haklar Bakımından Değerlendirilmesi
A. Dava Açılmasıyla Şahıs Varlığına İlişkin Hakların Malvarlığı Haklarına Dönüşmesi
B. Davanın Açılmasıyla Takasa Konu Alacak ve Borcun Aynı Cinse Dönüşmesi ve Takasa Konu Alacağın Muaccel Hale Gelmesi
IV. Takasa Konu Alacak ve Borcun Karşılıklı ve Aynı Cins Olması Şartlarının Dava Konusunun Devri Bakımından Değerlendirilmesi
A. Dava Konusunun Devrine Genel Bakış
B. Takasa Konu Alacak ve Borcun Karşılıklı Olması Şartının İstisnası İle Takasa Konu Alacak ve Borcun Aynı Cins Olması Şartının Dava Konusunun Devredilmesiyle Gerçekleşmesi
V. Takasın İspat Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi
A. Takasın Bileşik İkrar Teşkil Etmesi
B. Takas Başvurusu İle Takasa Konu Alacağın İspatı
VI. Takasın Feragat Kurumu Bakımından Değerlendirilmesi
A. Genel Olarak Davadan Feragat
B. Davadan Feragatin Sonuç Doğurmaması
C. Savunma Olarak Takasa Başvurulmasından Sonra Davacının Davadan Feragat Edip Edemeyeceğinin Değerlendirilmesi
D. Takas Başvurusu İçeren Karşı Davadan Feragat Edilip Edilemeyeceğinin Değerlendirilmesi
E. İlk Defa Savunma Olarak Başvurulan Takasın Geri Alınıp Alınamayacağının Değerlendirilmesi
VII. Takas Başvurusuna Dair Gerekçenin Kesin Hükmün Kapsamında Kalması
A. Genel Olarak Karar Çeşitleri
B. Kesin Hükmün Objektif Sınırları
C. Hükme Gerekçe Olan Takas Başvurusunun Kesin Hüküm Etkisine Sahip Olması

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
TAKASIN MEDENİ YARGIDA İLERİ SÜRÜLMESİ
I. Yargılama Öncesinde Başvurulan Takasın Medeni Yargıda İleri Sürülmesi
A. Teksif İlkesi ile İddia ve Savunmaların Genişletilmesi ve Değiştirilmesi Yasağı
B. Medeni Yargıda Savunma Araçları
II. Takasa İlk Defa Medeni Yargıda Başvurulması
A. İlk Defa Medeni Yargıda Başvurulan Takasın Hukuki Niteliği ve Hukuki Niteliğine Bağlı Hukuki Sonuçlar
B. Takasa Başvurma Şekilleri
III. Takasa Terditli Şekilde Başvurulması
A. Terdit İlişkileri
B. Takasa Savunma Aracı Olarak Terditli Şekilde Başvurulması
C. Terditli Takasa Konu Alacağın Çekişmesiz, Borcun Çekişmeli Olması Durumu
D. Takasa Terditli Karşı Dava İle Terditli Şekilde Başvurulması
E. Terditli Olarak Takasa Başvurulmasının Zamanaşımına Etkisi
SONUÇ

 

KAYNAKÇA